Je kunt een tarotkaart tientallen keren bekijken en toch iets missen. Vooral bij de Rider Waite Smith Tarot gebeurt dat makkelijk. De menselijke figuren trekken bijna vanzelf je aandacht. Je kijkt naar hun houding, kleding, gezichtsuitdrukking en naar wat ze in hun handen hebben. Maar Pamela Colman Smith tekende veel meer.
Soms zit er ergens achterin een vogel. Er kruipt een slak over de grond. Een klein dier loopt langs een troon of zit bijna verstopt tussen planten en bloemen. Het zijn details die gemakkelijk verdwijnen wanneer je meteen begint met het duiden van een kaart.
Toch kunnen juist die dieren iets toevoegen aan wat er op de kaart gebeurt. Bij sommige dieren weten we behoorlijk veel over de achtergrond. Bij andere kunnen we alleen reconstrueren waar een beeld mogelijk vandaan komt. En soms moeten we ook gewoon toegeven dat we niet precies weten waarom Pamela Colman Smith het dier tekende. Dat maakt deze vijf dieren misschien nog interessanter.
De vogel op De Ster: is het eigenlijk wel een ibis?
Bij De Ster gaat je blik waarschijnlijk als eerste naar de vrouw. Ze knielt bij het water en giet de inhoud van haar twee kruiken uit. Daarboven schitteren de grote ster en zeven kleinere sterren. Maar kijk eens rechts achter haar. Boven in een boom zit een kleine vogel.
In tarotboeken wordt deze vogel vaak een ibis genoemd. Daardoor kun je makkelijk de indruk krijgen dat vaststaat dat Pamela Colman Smith hier bewust een ibis heeft getekend. Zo duidelijk is dat alleen niet. Arthur Edward Waite beschrijft in zijn eigen toelichting op De Ster wel een vogel. Hij noemt hem echter geen ibis. Hij schrijft alleen over een vogel die neerstrijkt op een struik of boom.
De verbinding met de ibis komt uit een langere symbolische traditie. Marcus Katz en Tali Goodwin laten in Secrets of the Waite Smith Tarot zien dat een vogel al in oudere versies van De Ster voorkwam. Niet altijd dezelfde vogel en soms zelfs helemaal geen vogel.
Binnen de Golden Dawn traditie werd gesproken over een vogel van Hermes. De ibis werd daarnaast verbonden met Thoth, de Egyptische god die onder meer met kennis, wijsheid en schrijven werd geassocieerd.
Als je die laag meeneemt, krijgt de kleine vogel ineens meer betekenis. De ibis kan dan verwijzen naar inzicht, kennis en het vermogen om betekenis te geven aan wat je ziet en ervaart. Dat past goed bij een kaart waarop na onzekerheid weer helderheid en vertrouwen kunnen ontstaan.
De vogel voegt daarmee iets anders toe dan het water en de sterren. Waar het water beweging en levensstroom laat zien, kan de vogel juist wijzen op bewustwording en inzicht. Niet alleen voelen dat er weer mogelijkheden zijn, maar ook steeds beter begrijpen waar je naartoe wilt.
We weten alleen niet of Pamela Colman Smith dat zelf precies zo heeft bedoeld. Daarom is het beter om dit als een mogelijke symbolische laag te zien en niet als een vaststaande uitleg.
Ook zonder die historische duiding doet de vogel iets met het beeld. Het landschap rond de vrouw is niet leeg. Er is water, er groeien planten en er is een plek waar een dier kan landen. De wereld om haar heen leeft.
Juist daardoor werkt dat kleine detail op meerdere niveaus. De vogel past in het levende landschap én kan, wanneer je de ibisduiding volgt, iets vertellen over inzicht, kennis en nieuwe helderheid.
Het paard op Zes van Staven draagt de overwinning letterlijk
Zes van Staven is een kaart waarop je eigenlijk meteen ziet wie de hoofdpersoon is. Een man rijdt tussen andere mensen door. Hij draagt een lauwerkrans en ook aan zijn staf hangt een krans. Hij steekt boven de mensen om hem heen uit.
Waite beschrijft hem als een zegevierende ruiter. De kaart gaat volgens hem aan de oppervlakte over overwinning, succes en goed nieuws.
Maar probeer het paard eens uit het beeld weg te denken. Dan verandert de scène direct.
De man bevindt zich niet langer boven de groep. Hij wordt niet meer gedragen en zijn feestelijke intocht verdwijnt voor een groot deel. Het paard zorgt ervoor dat hij letterlijk boven de anderen uitkomt.
In het boek The Tarot of A. E. Waite and P. Colman Smith wordt het paard bovendien verbonden met het instinctieve en lichamelijke deel van de mens. De ruiter kan richting geven, maar het paard zorgt voor kracht en beweging.
Dat idee past opvallend goed bij wat we op Zes van Staven zien. De ruiter krijgt de lauwerkrans en waarschijnlijk ook de aandacht van de mensen om hem heen. Het paard onder hem maakt die zichtbare overwinning mogelijk.
Dat zet de kaart ineens in een iets ander licht. Wie krijgt eigenlijk de erkenning en wie verricht het werk?
Het paard laat wel zien dat succes zelden alleen bestaat uit het zichtbare moment waarop iemand applaus krijgt. Onder die overwinning zit beweging, inspanning en iets wat de winnaar letterlijk vooruit heeft gebracht.
De salamander op Koning van Staven vertelt iets over vuur
Bij Koning van Staven zijn salamanders eigenlijk overal te vinden. Je ziet ze op zijn kleding en op de rug van zijn troon. Daardoor vallen ze misschien niet eens meer op. Ze lijken onderdeel van het patroon.
Maar kijk helemaal onderaan de kaart. Daar loopt een salamander voor de troon langs. Dat kleine dier is interessant omdat salamanders al eeuwen met vuur worden verbonden. Volgens oude verhalen konden ze in vuur leven zonder te verbranden. Dat verhaal klopt biologisch natuurlijk niet. Echte salamanders kunnen helemaal niet tegen vuur. Toch kreeg het dier in oude verhalen de betekenis van iemand die vuur kan doorstaan en er niet aan ten onder gaat.
Daar komt nog iets bij. Salamanders staan ook bekend om hun vermogen om beschadigde lichaamsdelen opnieuw te laten aangroeien. Daardoor werden ze later ook verbonden met herstel, vernieuwing en overlevingskracht. Dat maakt hun aanwezigheid bij de Koning van Staven extra interessant. Staven hoort bij het element vuur. Maar deze koning staat niet aan het begin van dat vuur. Hij heeft er al ervaring mee.
De salamander kan daarom iets zeggen over de manier waarop de koning met zijn vurige energie omgaat. Hij wordt niet zomaar meegesleept door enthousiasme, drift of passie. Hij heeft geleerd die kracht te verdragen, te gebruiken en er richting aan te geven.
Dat past bij een koning. Waar vuur ongeremd kan oplaaien, heeft de Koning van Staven er ervaring mee opgebouwd. De salamander kan daarmee verwijzen naar veerkracht, herstel en het vermogen om sterk te blijven wanneer de druk oploopt.
Opvallend genoeg legt Waite in zijn eigen beschrijving van deze kaart nauwelijks nadruk op de salamander. Hij noemt andere onderdelen van de kaart, waaronder de bloeiende staf en de leeuw op de troon. Pamela Colman Smith tekent de salamander ondertussen meerdere keren. Daarmee wordt vuur niet alleen een begrip dat wij achteraf aan de kleur Staven koppelen. Het zit bijna overal in de omgeving van de koning.
De kleine salamander op de grond maakt dat nog sterker. Hij bevindt zich niet op een kledingstuk of als versiering op een meubelstuk. Hij lijkt werkelijk onderdeel te zijn van de wereld waarin deze koning leeft.
Juist die salamander op de voorgrond maakt de betekenis zichtbaar. De koning zit niet alleen tussen afbeeldingen van vuur en kracht. Voor zijn voeten beweegt een dier dat in de symboliek juist bekendstaat om het kunnen doorstaan van vuur en het vermogen om zich te herstellen.
Het verrassende verhaal van het slakje op Negen van Pentakels
Bij Negen van Pentakels is genoeg te zien. Een rijk geklede vrouw staat tussen de druiven en de pentakels. Op haar hand zit een vogel. Op de achtergrond zien we een groot huis of landgoed.
Waite beschrijft een wereld van overvloed en materieel welzijn. Hij suggereert zelfs dat het landgoed mogelijk van de vrouw zelf is.
Helemaal onderaan gebeurt ondertussen iets kleins. Daar kruipt een slak.
Het is zo’n detail waar je jarenlang overheen kunt kijken. Toch zien Marcus Katz en Tali Goodwin juist hierin een interessante verwijzing naar zelfstandigheid.
Een slak draagt zijn huis immers overal met zich mee.
Dat past opvallend goed bij de vrouw op de kaart. Zij bevindt zich in een omgeving waarin ze niet afhankelijk lijkt van iemand anders. Ze staat alleen, maar niet verloren. Ze heeft haar plek.
De auteurs leggen daarnaast een mogelijke verbinding met Rosalind uit Shakespeares toneelstuk As You Like It.
Pamela Colman Smith kende de theaterwereld goed. Zij maakte tekeningen van toneelspelers en toneelfiguren. Katz en Goodwin zien overeenkomsten tussen de vrouw op Negen van Pentakels en Rosalind, een personage dat zelfstandig handelt, initiatief neemt en haar eigen weg kiest.
Op Pamela inderdaad Rosalind heeft afgebeeld, weten we niet. Maar de combinatie is opmerkelijk. Een zelfstandige vrouw. Een omgeving die mogelijk haar eigen bezit is. En daaronder een dier dat zijn huis overal met zich meedraagt. Ineens lijkt dat kleine slakje bijna een samenvatting van de hele scène.
Het konijn op Koningin van Pentakels staat midden in het leven
Rechtsonder op Koningin van Pentakels zit een dier dat je makkelijk kunt missen. Het lijkt een konijn of een haas. De koningin zelf trekt natuurlijk veel meer aandacht. Ze zit op haar rijk versierde troon, houdt een pentakel vast en wordt omringd door planten en bloemen.
Waite beschrijft haar onder meer als een vrouw met een serieuze intelligentie en een grote geest. Bij de betekenissen van de kaart noemt hij overvloed, vrijgevigheid en zekerheid.
Over het dier zegt hij niets. Toch past de symboliek van het konijn of de haas opvallend goed bij de wereld waarin deze koningin zit.
Konijnen en hazen worden al eeuwen verbonden met vruchtbaarheid. Dat heeft natuurlijk veel te maken met hun snelle voortplanting. Daardoor werden ze ook symbolen van groei, overvloed, levenslust en het vermogen om nieuw leven voort te brengen.
Precies dat zien we terug op Koningin van Pentakels. Haar wereld is vruchtbaar. Overal groeit iets. Er staan bloemen en planten. Op de achtergrond ligt een landschap. De natuur rondom haar is niet kaal of stil, maar vol leven.
Het konijn maakt dat nog duidelijker. Vruchtbaarheid hoeft hier niet alleen letterlijk over zwangerschap of kinderen te gaan. Het kan ook gaan over iets laten groeien. Een huis, een bedrijf, een relatie, een talent of een plek waarin je je thuis voelt. Dat past sterk bij Pentakels. Deze kleur gaat over het tastbare leven. Over grond onder je voeten, zorgen voor wat je hebt en iets opbouwen dat werkelijk vorm krijgt.
Daar komt nog een andere eigenschap van het konijn bij. Het leeft dicht bij de grond. Het voelt trillingen, reageert snel op zijn omgeving en zoekt veiligheid wanneer dat nodig is. Daarmee brengt het dier ook aarding en alertheid in de kaart.
De Koningin van Pentakels draait dus niet alleen om overvloed hebben. Ze weet ook wat haar omgeving nodig heeft. Ze verzorgt, bewaakt en laat groeien.
Het konijn onderaan de kaart onderstreept precies dat. Groei ontstaat niet alleen door veel te bezitten, maar door aandacht te hebben voor het leven dat aan jou is toevertrouwd.
Pamela Colman Smith tekende meer dan Waite beschreef
Deze vijf dieren laten nog iets anders zien over de Rider Waite Smith Tarot. Arthur Edward Waite schreef over de kaarten. Pamela Colman Smith maakte de afbeeldingen. Die twee onderdelen horen bij elkaar, maar ze zijn niet hetzelfde.
Waite noemt de vogel op De Ster, maar zegt niet dat het een ibis is. Bij Zes van Staven richt hij zich vooral op de zegevierende ruiter. Bij Koning van Staven beschrijft hij niet alle salamanders die Smith tekende. Ook het slakje op Negen van Pentakels en het konijn of de haas bij Koningin van Pentakels krijgen van hem geen uitgebreide uitleg.
Pamela tekende dus meer dan Waite beschreef. Juist daarom kan het interessant zijn om een tarotkaart af en toe niet meteen te duiden. Kijk eerst eens goed. Wat staat er eigenlijk allemaal op de kaart? Wat gebeurt er achter de persoon die direct je aandacht trekt? Welk dier zit tussen de planten, loopt langs een troon of kruipt bijna onzichtbaar over de grond?
Soms ontdek je vervolgens een duidelijke historische verbinding. Soms vind je een mogelijke inspiratiebron van Pamela Colman Smith. En soms geeft de bekende symboliek van een dier precies dat extra zetje waardoor je ineens beter begrijpt waarom het zo goed in het beeld past.
Misschien is dat ook precies waarom er na meer dan honderd jaar nog steeds iets te ontdekken valt in de Rider Waite Smith Tarot.
